De nota, die met een lichte reductie van 154 naar 143 pagina's werd gepresenteerd, had twee hoofddoelen: het afschaffen van de welstandscommissie en het welstandsvrij instellen van bepaalde gebieden. De taken van de commissie zouden naar de ambtelijke organisatie gaan, met als doel het bouwen te versnellen.

Wethouder Pijnenburg bevestigde dat in welstandsvrije gebieden het makkelijker wordt om een vergunning aan te vragen, maar voegde daar direct aan toe: "Welstand blijft nu eenmaal welstand" in de overige gebieden.

Kritiek op vage criteria

Vanuit de oppositie kwam kritiek. Raadslid Van Daal (Helder & Gedreven) wees erop dat gebieden die voorheen als regulier werden beschouwd, zoals het Wilhelminapark en de Warande, nu plotseling als 'bijzonder' waren aangemerkt. Dat zou juist méér werk kunnen betekenen.

Hij trok de objectiviteit van de toetsingscriteria in twijfel. Die zijn volgens hem "niet-objectief, niet-meetbaar en oncontroleerbaar". Als voorbeeld noemde hij het criterium om de omgeving te behouden op basis van "de ruimtelijke identiteit en kwaliteit van de oorspronkelijke ruimtelijke opbouw en karakteristiek in zijn geheel".

Raadslid Van Steensel (Valkenswaard Lokaal) deelde die bezorgdheid en vroeg specifiek naar de excessenregeling, die volgens hem onzekerheid oproept bij ontwikkelaars die het risico lopen dat er achteraf alsnog maatregelen worden genomen.

Externe adviseur als nieuwe welstandscommissie?

Een hevig bediscussieerd punt was de inzet van de Omgevingsdienst Zuidoost Brabant (ODZOB) als extern adviseur bij grotere of complexere dossiers. De inhuur gebeurt wanneer minstens twee van de tien gestelde criteria gelden.

Raadslid Van Daal vreesde dat criteria zoals bouw "in de nabijheid van een monument" of als het plan "deel uitmaken van een samenhangend ensemble" te makkelijk van toepassing zijn. Daardoor komt men toch weer "heel vaak" bij de ODZOB terecht, die dan fungeert als een soort "welstandscommissie min of meer". Van Steensel vroeg zich af of de criteria voor inhuur niet zouden leiden tot "veel inhuur".

Raadslid Van Gorp (VOTE) vroeg waarom de ambtelijke organisatie niet standaard een "intern kwaliteitsteam of een vierogen-principe" heeft ingebakken, gezien het feit dat de toetsing bij één ambtenaar belegd zou worden. Wethouder Pijnenburg reageerde dat er al meerdere ogen meekijken: "Welstand is maar een klein onderdeel van een vergunningsaanvraag. Dat wordt door één persoon getoetst. Maar het wordt altijd vergunningen bekeken op bijvoorbeeld de omgevingstafel. Nou, daar zitten verschillende vakteams aan tafel."

"Geschreven vanuit angst"

Raadslid Emmerik (Samen voor Valkenswaard) ging nog een stap verder. Hij stelde dat de nota "geschreven vanuit de angst" was. Hij betwijfelde de waarde van welstand überhaupt, gezien de huidige "ratjetoe aan zaken" die al waren ontstaan mét een actieve welstandscommissie. Hij stelde de retorische vraag: "Wat heeft welstand dan voor waarde?"

Pleidooi voor radicale verandering

Meerdere fracties pleitten voor een aanzienlijk verdergaande welstandsvrije aanpak. Raadslid Van der Giessen (Vitaal Valkenswaard) betoogde dat dorpslinten zoals de Maastrichterweg en Kromstraat, én bedrijventerreinen welstandsvrij moesten worden. Over bedrijventerreinen als Schaapsloop zei hij: "Bedrijventerreinen moeten ingericht worden naar het doel en de functie van de onderneming, niet naar iets wat wij zogenaamd mooi vinden."

Raadslid Emmerik ging het verst met een radicaal alternatief: de volledige nota wegstemmen. Hij wilde het college de opdracht geven om met een nota te komen die alleen nog een excessenregeling, regels voor monumenten, agrarisch en natuurlandschap bevatte. Zo'n document zou volgens hem slechts "15 of 16" pagina's beslaan in plaats van de 143 voorgestelde.

Aan de andere kant gaf Raadslid Jonkers (Partij van de Arbeid) aan dat als de nota niet voldoende geamendeerd kon worden, zijn fractie de voorkeur gaf aan terugkeer naar een "normale welstandscommissie" om richting te blijven geven aan de bouwplannen.

Geen besluit, wel amendementen

Er werd tijdens de commissievergadering geen definitief besluit genomen. De commissie was breed van mening dat de nota de intentie van de oorspronkelijke motie onvoldoende waarmaakte. Verschillende fracties gaven aan amendementen te willen indienen om de nota significant aan te passen en tot een meer welstandsvrije situatie te komen.

Er werd afgesproken dat de fracties "bij elkaar gaan zitten om te kijken of we daar met één motie of amendement uit kunnen komen". Het voorstel werd behandeld als bespreekstuk voor de raadsvergadering.

Wethouder Pijnenburg zegde toe om schriftelijk en duidelijk te reageren op de vragen over de relatie tussen de nieuwe nota, de excessenregeling en handhaving. Dit vanwege de drukke werkzaamheden rond de recente verkiezingen.

ODZOB (Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant) beschermt en verbetert de leefomgeving in Zuidoost-Brabant door vergunningverlening, toezicht en handhaving van milieuregels namens gemeenten en provincie. De dienst werkt aan een veilige, gezonde en duurzame regio voor inwoners en bedrijven.