De verordening vervangt de oude inspraakverordening uit 2010 en legt vast hoe inwoners, ondernemers en organisaties kunnen meepraten over gemeentelijk beleid. Daarbij gaat het niet alleen om inspraak achteraf, maar juist om betrokkenheid vanaf het begin.

Ook het uitdaagrecht is onderdeel van de verordening: de mogelijkheid voor bewoners om zelf een gemeentelijke taak over te nemen als zij denken dat zij dat beter of anders kunnen. En er zijn nieuwe afspraken over hoe inwoners kunnen meepraten over plannen die onder de Omgevingswet vallen.

De weg naar de verordening zoals die nu is, verliep niet zonder hobbels. Een vertegenwoordiger van de dorpsraden van Sterksel en Leende en de kernraad Strijp vertelde tijdens de vergadering dat de dorpsraden eerst teleurgesteld waren. In een eerdere versie van de verordening ontbraken belangrijke onderdelen, zoals de omgevingsvisie en het omgevingsprogramma. Maar het college paste de tekst aan en voegde die onderdelen alsnog toe. De vertegenwoordiger was daar duidelijk blij mee en prees de gemeente voor de open houding tijdens het hele proces.

Wat zijn de Omgevingswet en de omgevingsvisie?
De Omgevingswet is een nieuwe landelijke wet die sinds 2024 geldt. Vroeger stonden regels over ruimte, wonen, natuur, water en milieu verspreid over tientallen verschillende wetten. Al die regels zijn nu samengevoegd in één wet. De wet bepaalt kort gezegd: wat mag er waar gebouwd of gedaan worden in onze omgeving?
De omgevingsvisie is een plan dat de gemeente maakt op basis van deze wet. Daarin staat hoe Heeze-Leende er over 10 of 20 jaar uit moet zien. Denk aan woningbouw, natuur, verkeer en duurzaamheid. Inwoners mogen hierover meepraten. De nieuwe participatieverordening legt vast hoe dat precies werkt.

Tijdens de vergadering klonk van meerdere fracties hetzelfde geluid: een verordening is pas zo goed als de communicatie eromheen. Inwoners die meedenken over een plan en daarna maanden niets horen, haken af. Zij pleitten voor een duidelijk communicatieprotocol, zodat deelnemers gedurende het hele proces weten waar zij aan toe zijn. Het college onderschreef dat en benadrukte dat inwoners vanaf het eerste moment moeten weten wat hun rol is en wat zij van de gemeente kunnen verwachten.

Van jongeren tot aanmeldsysteem

De raad keek ook verder dan de gebruikelijke doelgroepen. Jongeren vanaf 12 jaar verdienen een eigen plek in de participatieaanpak, vond de raad. Het college nam dat over en wil deze groep opnemen in het uitvoeringsplan, met informatie die begrijpelijk is voor jongeren. Ook kwam er een praktisch voorstel op tafel: een systeem waarbij inwoners zich kunnen opgeven voor onderwerpen die hen interesseren. Zo weet de gemeente wie zij moet betrekken bij welk thema. Dit idee wordt verder uitgewerkt. 

Eerlijk over de uitdagingen

Niet alles was rozengeur en maneschijn. Verschillende raadsleden stelden de vraag of de gemeente wel genoeg mensen heeft om al die participatietrajecten goed te begeleiden. De wethouder was daar eerlijk over: dat is nog onzeker. De komende twee jaar beschouwt het college als een periode van leren en uitproberen. Voor het ontwikkelen van het implementatieplan is 50.000 euro beschikbaar. Een apart budget voor burgerinitiatieven ontbreekt vooralsnog, maar wordt in het implementatieplan verder onderzocht.

Omgevingstafel moet een doorstart krijgen

Ook de omgevingstafel kwam ter sprake. Dit is het loket waar inwoners met plannen of ideeën terechtkunnen bij de gemeente. Het college kondigde aan dat de omgevingstafel een doorstart moet krijgen, zodat inwoners beter weten waar zij moeten zijn als zij iets willen ondernemen. De bedoeling is dat inwoners voortaan aan het begin van een proces al kunnen meepraten, en niet pas aan het einde via een officiële reactie 

Vervolg op 9 maart

Omdat meerdere fracties nog voorstellen willen indienen — onder andere over de deelname van kinderen — staat de Participatieverordening 2026 op 9 maart opnieuw op de agenda van de gemeenteraad.