Toen de gemeente Cranendonck eind 2024 het project 'herinrichting Meemortel' startte, leek alles volgens plan te verlopen. Met een vastgestelde aanneemsom van bijna twee miljoen euro zou de openbare ruimte, de riolering en het wegdek grondig aangepakt worden. Het voorafgaande milieukundige onderzoek door middel van boringen had uitgewezen dat de bodem onder het wegdek voldeed aan alle normen. Niemand kon vermoeden wat er onder de grond verborgen lag.

Onverwachte ontdekking

Al snel na de start van de werkzaamheden werd duidelijk dat het vooronderzoek een fout had gemaakt. Dat werd achteraf pas duidelijk. De grond in de oude rioolsleuf en op andere funderingslocaties bleek sterk verontreinigd te zijn met zinkassen en andere vervuilingen. Het gebruik van zinkassen is tegenwoordig wettelijk verboden, waardoor de verontreiniging volgens de geldende kaders gesaneerd moest worden. De vervuiling bleek bovendien grillig en onregelmatig verspreid, wat het probleem nog complexer maakte. 

Kostbare gevolgen

De sanering bracht enorme kosten met zich mee. Niet alleen de sanering zelf was kostbaar, ook het vinden van een geschikte grondbank die de zinkassen wilde aannemen bleek zeer duur. Daarnaast moesten er uitgebreide maatregelen genomen worden om de veiligheid en gezondheid van de werknemers te waarborgen.

Om stagnatie in het werk en verdere overlast voor omwonenden te voorkomen, gaven de betrokken gemeentelijke medewerkers goedkeuring om de sanering voort te zetten. Deze beslissing werd genomen zonder voorafgaande formele goedkeuring of kennisgeving aan de gemeenteraad. Op dat moment was ook nog niet duidelijk hoe groot de financiële impact zou worden.

Het college werd pas in mei 2025 geïnformeerd over deze ontwikkelingen. De gemeente erkent dat dit proces niet volgens de regels is verlopen. 

Lessen voor de toekomst

Uit deze ervaring wil de gemeente Cranendonck belangrijke lessen trekken schrijft zij in antwoord op vragen van diverse partijen uit de gemeenteraad.

In het nieuwe IBOR/Waterplan wordt een financiële buffer opgenomen, specifiek vanwege de structurele aanwezigheid van bodemverontreiniging in de gemeente. Bij toekomstige investeringsprojecten zal standaard een percentage voor milieukundige kosten gereserveerd worden om onverwachte tegenvallers op te vangen. Wat niet wil zeggen dat heel Cranendonck in de zelfde mate vervuilt is. Daar is in eerder projecten niets van gebleken. Meemortel was een uitzondering, zegt de gemeente.

De gemeente werkt ook aan de verbetering van het vooraf onderzoeken. Er wordt gekeken naar nieuwe onderzoeksmethodes om vervuiling in de grond van tevoren accurater vast te stellen. Het doel is om een zo reëel mogelijk beeld van de bodemkwaliteit te krijgen voordat de uitvoering begint.

Daarnaast zijn er striktere afspraken gemaakt over de interne communicatie. Voortaan zullen teammanagers, wethouders, het college en de raad eerder geïnformeerd worden over oplopende kosten, zelfs als nog niet alle noodzakelijke informatie volledig beschikbaar is.

Heldere bevoegdheden

Tot slot zijn alle intern betrokkenen nogmaals gewezen op de bestaande mandaatregeling. Deze regeling bepaalt heel specifiek dat de bevoegdheid voor het geven van opdrachten van meer dan honderdduizend euro bij de gemeentesecretaris ligt. Bij nog hogere bedragen ligt deze bevoegdheid, afhankelijk van het type werk, bij het College van Burgemeester en Wethouders.

Met deze maatregelen hoopt de gemeente Cranendonck in de toekomst beter voorbereid te zijn op bodemverontreiniging en onvoorziene situaties. De 800.000 euro moet nog als investering worden genoteerd en vrijgegeven. De raad zal hier nog een besluit over nemen.

Wat zijn zinkassen?
Zinkassen zijn restproducten die ontstaan bij de productie van zink uit zinkerts. Deze assen bevatten vaak hoge concentraties zware metalen zoals lood, cadmium en zink zelf. In het verleden werden zinkassen gebruikt als ophoogmateriaal of fundering, maar dit gebruik is inmiddels verboden vanwege de milieurisico's. Zinkassen kunnen schadelijk zijn voor de bodemkwaliteit en het grondwater, en vormen een risico voor de volksgezondheid.

Wat is het IBOR/Waterplan? 

IBOR staat voor Integraal Beheer Openbare Ruimte. Het IBOR/Waterplan is een strategisch document waarin de gemeente planmatig vastlegt hoe de openbare ruimte onderhouden en verbeterd wordt. Dit omvat onder andere wegen, riolering, groen en waterhuishouding. In dit plan worden investeringen en onderhoudskosten over meerdere jaren gepland en begroot. 

Wat is een grondbank? 

Een grondbank is een locatie waar vervuilde grond wordt opgeslagen en verwerkt. Niet elke grondbank accepteert alle soorten verontreiniging. Voor specifieke vervuilingen zoals zinkassen zijn gespecialiseerde verwerkingsfaciliteiten nodig die over de juiste vergunningen en technieken beschikken om deze stoffen veilig te behandelen. Het vinden van een geschikte grondbank die zinkassen accepteert kan daarom tijd kosten en hoge kosten met zich meebrengen, vooral omdat er beperkte capaciteit is voor dit type vervuiling.