Raadslid zijn is allang geen avondje debatteren meer. Het is stapels stukken, commissievergaderingen, werkbezoeken, verenigingen, ondernemers, boze bewoners. En dan de nieuwe bestuursstijl: wie het hardst schreeuwt, claimt het gelijk. Is het niet het Vaticaan, dan is het het WEF of een duister complot van rijke poppenspelers. Onvrede is van alle tijden, maar de rede lijkt voortijdig met pensioen.

Daar bovenop is dreigen met geweld een soort geaccepteerde bonus geworden. Een brief in de bus. Een mail vol verwensingen. Een “ik weet je te vinden” na de raadsvergadering. Voor burgemeesters, wethouders en raadsleden is dit geen uitzondering meer, maar bijna standaarduitrusting van het ambt. En dan moet je jezelf serieus afvragen: waar dóe je het voor, die paar honderd euro? Omgerekend naar uurloon is het meer vrijwilligersvergoeding dan salaris. Onderzoeken laten zien: geweld is zelden de énige reden dat mensen stoppen, maar het tikt wel mee. Het duwt mensen over de rand die toch al twijfelen. Vooral vrouwen die agressie meemaken, haken vaker af. En wie ooit serieus bedreigd is, denkt de volgende keer drie keer na voordat hij of zij weer “ja” zegt tegen een ambt. De rek is eruit.

Kijk naar Venlo: een burgemeester die beveiligd moet worden, raadsleden die thuis extra maatregelen nemen omdat ze over asielopvang praten. Dat is geen stevige discussie meer, dat is een samenleving die aan het normaliseren is dat je politici mag intimideren als je het niet met ze eens bent. In Limburg schreven bestuurders niet voor niets een paginagrote noodkreet in de krant: dit is de grens.
Tegelijk moeten we eerlijk zijn: diezelfde overheid heeft zelf meegewerkt aan de kloof. De burger met een klacht mag zich eerst door digitale loketten, formulieren, wachttijden en “wij zijn telefonisch bereikbaar tussen 10.00 en 11.30 uur” heen worstelen. De menselijke maat en het gesprek zijn ingeruild voor proces en protocol.

Die mix – ingewikkelde dossiers, overbelast lokaal bestuur, boze inwoners en een gemeente die vaak meer muur dan brug is – is precies de voedingsbodem waar de raddraaiers floreren. Redelijke mensen haken af, de schreeuwers blijven over. En langzaam begint het te lijken alsof je zonder dreigement geen aandacht krijgt.

Wat nu?

Allereerst: heldere grenzen. Bedreiging is geen “stevig signaal”, het is strafbaar. Aangifte, vervolging en geen politieke beloning voor wie met intimidatie probeert te sturen. Wie dreigt, hoort niet aan de overlegtafel. Punt.

Daarnaast moet de overheid zelf weer leren normaal te doen. Minder formulieren, meer echte gesprekken. Minder “dien uw vraag online in”, meer “kom binnen, we leggen het uit”. Als we willen dat burgers zich fatsoenlijk gedragen, moet de staat zich ook weer herkenbaar menselijk gedragen.
Keert dan de rede terug en worden protesten vanzelf vriendelijker? Waarschijnlijk niet. De harde kern die politici als vijanden ziet, blijft. Maar als we nu geen halt toeroepen, glijden we door naar een situatie waarin doodsbedreigingen “erbij horen” en fatsoenlijke mensen zich wel twee keer bedenken voordat ze de raad in gaan.

En dan krijgen we precies het bestuur waar niemand op zit te wachten: niet de dossierbijter met een stapel stukken onder de arm, maar de man of vrouw die een dreigement als iets normaals gaat zien dan een fatsoenlijk gesprek voeren. Dáár zouden we ons echt zorgen over moeten maken. Want zonder raadsleden, zonder wethouders en een lege raadszaal zijn we als samenleving ‘af’